Diyabet, insülin yetersizliği veya insülinin vücuda etki etmemesi sonucu ortaya çıkan bir rahatsızlıktır.
İnsülin, vücuda alınan şekeri enerjiye çevirerek günlük aktiviteler için enerji sağlar. Diyabet ise şekerin hücre içine girip enerjiye çevrilmesini güçleştirir. Kanda, hücre içine giremeyen şeker değeri, şekerli besinler tüketildikçe artar ve ‘’hiperglisemi’’ oluşur. Hiperglisemi ( kan şekeri yüksekliği) tedavi edilmezse kan-damar yapısını bozarak öncelikle göz, böbrek ve sinir dokularında hasara yola açar ve daha ileri boyutta kalp ve damar hastalıklarını beraberinde getirebilir.

Beslenme sadece karın doyurmak demek değildir. Beslenme, vücudun yaşamını sürdürebilmesi için gerekli besin öğelerinin tüketilmesi anlamına gelir. Yaşamın devam ettirilebilmesi, sağlıklı olmaktan geçer. Sağlıklı olmanın yolu ise sağlıklı beslenmektir.
Diyabetli bireyler için sağlıklı beslenmenin önemi daha büyüktür. Çünkü tüketilen her sağlıksız besin kan şekerini yükselterek vücuda zarar verir.

Normal Kan Şekeri Düzeyi Nedir?
Diyabette kan şekeri düzeyinin normal sınırlarda tutulması, diyabet kaynaklı diğer hastalıklara yakalanma riskini azaltır. Kan şekerini ölçmek için ideal zamanlar aç karnına (uyandıktan sonraki ilk 1 saat içinde) ve yemek yedikten 2 saat sonradır. Diyabetli bireylerde normal kan şekeri düzeyleri:

• Yemek öncesi 70-130mg/dl
• Yemekten 2 saat sonra < 180 mg/dl

HbA1C (glikolize hemoglobin) değeri, bireyin son 3 aydaki ortalama kan şekeri değeri hakkında bilgi sağlar. Normalde bu değerin %6’nın altında, diyabetli bireylerdeyse %7’nin altında tutulması hedeflenir.

Birçok toplum üzerinde yapılan çalışmalar sonucunda, en sağlıklı beslenme biçiminin ‘’Akdeniz Tarzı Beslenme’’ olduğu anlaşılmıştır. Bu bölgede yaşayan bireyler bol miktarda kuru baklagil, tahıl, meyve-sebze, zeytinyağı ve balık tüketir; et ve süt ürünleri tüketimi ise daha azdır. Bu beslenme tarzında posa ve bitkisel yağ tüketimi ağırlıklıyken, doymuş yağ tüketimi azdır.

Yeterli posa tüketimi kan şekerini dengeler. Doymuş yağ tüketiminin az olması kalp-damar hastalıklarına yakalanma riskini azaltır. Diyabetli bireylerin çoğu damar hastalıkları ve yüksek tansiyon problemi yaşar. Diyabetli bireylerde ölümlerin çoğu damar hastalığı kaynaklıdır. Bu yüzden kan şekerini kontrol altında tutarken damar sağlığını korumak da önem taşır.

Türk toplumunun beslenme düzeni Akdeniz diyetine benzer. Bu beslenme tarzındaki yanlışlarsa kızartma, kavurma gibi sağlıksız pişirme yöntemlerinin tercih edilmesi ve tuz, şeker ve tatlı tüketim oranının yüksek olmasıdır.

bt_1711_2Ne Tür Bir Diyet Uygulamalıyım?
Diyabet hastaları için spesifik bir diyet türü yoktur. Basitçe açıklanacak olursa bu diyette ‘’sağlıklı beslenme alışkanlıkları’’ kazanmak hedeflenmelidir. Diyabet hastalarında öğün düzeni önemli olduğu için yaşam tarzınıza ve saatlerinize uygun bir diyet belirlemelisiniz. Diyetiniz az miktarda tuz, kolesterol ve eklenmiş şeker içermelidir. Dengeli bir diyet %40-60 karbonhidrat, %15-20 protein, %25-30 yağdan oluşmalıdır.

Şeker Tüketebilir Miyim?
Dengeli bir diyet yapıyorsanız, toplam diyet enerjisinin %5’ini geçmeyecek şekilde şeker tüketebilirsiniz. Yine de tatlı ihtiyacınızı baskılayacak sağlıklı tercihler, iştahınızı kontrol altında tutarak daha iyi bir glisemik kontrol sağlar

Tatlı ihtiyacınızı baskılayacak tavsiyeler:
1. Meyveye yönelin. Meyve tüketimi, şeker ihtiyacını baskılarken antioksidan içeriği ile bağışıklığınızı güçlendirir, lifli yapısı kan şekerini dengeler. Meyvelerin kalorisi tatlıya göre çok daha düşüktür. Daha yoğun bir tatlı tüketmek istiyorsanız kuru meyve tercih edebilirsiniz. Meyve tüketimi şekerinizi yükseltiyorsa, meyveyi süt, yoğurt veya kefir ile karıştırmak, şeker dengesini sağlamaya yardımcı olur.
2. Paketli ürünlere dikkat edin. ‘Şekersiz’ etiketli ürünlerin çoğuna şeker yerine glikoz şurubu, bal veya mısır nişastası eklenmiş oluyor. Paketli ürün kullanacağınız zaman önce içindekilere bakın.
3. Tarçın ekleyin. Meyvenize veya süte tarçın eklemek tatlı tüketme isteğini baskılamaya yardımcı olur. Kan şekerini dengeler.
4. Günlük Tutun. Kan şekerini kontrol etmenin yolu düzenli beslenmekten geçer. Düzenli beslenme alışkanlığı kazanmaya, yediklerinizi yazmakla başlayabilirsiniz. Gün sonunda yazdıklarınızı kontrol edin. Atladığınız öğünleri tespit edin ve diğer gün o öğünü atlamayın.

Kan şekerini dengeleyen en önemli faktörlerden biri de sağlıklı ara öğün tüketmektir. Her yemekten 2-3 saat sonra tüketebileceğiniz bazı ara öğün alternatifleri:
• Tahıllı kraker, krem peynir
• Tarçınlı süt
• Peynirli kepekli tost
• Elma, ceviz
• Dil peyniri, armut
• Yoğurt, badem, kuru üzüm

Sağlıklı Beslenmenin 10 Kuralı:
1. Her öğünde tabağınızın yarısının sebze, çeyreğinin protein, çeyreğinin tahıl grubundan olmasına özen gösterin.
2. Uyandıktan sonraki ilk 1 saat içinde kahvaltı edin. Sonraki 2-3 saatte 1 ara ve 1 ana öğün tüketin.
3. Su tüketimini 2 litrenin üzerinde tutun.
4. Tereyağı ve kaymak yerine sıvı yağ kullanın.
5. Sebze ve meyveleri mevsiminde tüketin.
6. Beyaz un ve ekmek yerine tam tahıllı ürünleri kullanın.
7. Tuz tüketiminiz günde 1 tatlı kaşığını geçmesin.
8. Izgara, fırında pişirme, haşlama ve buğulama gibi sağlıklı pişirme yöntemlerini kullanın.
9. Her gün en az 30 dakika fiziksel aktivite yapın.
10. Paketli ürün tüketimini sınırlayın.

Back-Up Sağlıklı Beslenme Danışmanı Burcu Tunç